<SCRIPT SRC="//secure.adnxs.com/ttj?id=5226894&cb=[CACHEBUSTER]&referrer=mooigestel.nl&pubclick=[INSERT_CLICK_TAG]&postcode=527,528,529" TYPE="text/javascript"></SCRIPT>
Logo mooigestel.nl
epelgalletjes van de beukengalmug op beukenblad   | Fotonummer: bfa7e8
epelgalletjes van de beukengalmug op beukenblad (Foto: Natuurgroep Gestel/ leon Verbruggen)
Natuur

Verslag seniorenwandeling Natuurgroep Gestel

Zevende senioren wandeling 2019 Natuurgroep Gestel
Op 10 juli kwamen de seniorenwandelaars uit Sint-Michielsgestel en omgeving voor de zevende keer dit jaar bij elkaar om hun maandelijkse natuurwandeling te maken. Startpunt was Haanwijk 4, het onderkomen van het Brabants Landschap. 73 deelnemers verzamelden zich daar. Het weer was goed; licht bewolkt en zo'n 20 graden. We bleven op Landgoed Haanwijk.

Verslaglegger sloot zich aan bij de groep begeleid door de gidsen Nori en Rien. Er werd veel keren gestopt omdat er veel te vertellen was. Ik zet de onderwerpen eerst even achter elkaar om ze daarna nog eens rustig door te lopen. Zeker is dat bij alle stops de gidsen beurtelings uitleg gaven. 
Die onderwerpen tijdens de wandeling waren: het tepelgalletje, het larfje van en de beukengalmug, de boom robinia, het Brabants dijkje van Donk naar Donk, Landgoed Haanwijk zelf, de muizengaatjes in de looppaden, de Wilde kamperfoelie, een dassenspoor en dassenburcht, de dagkoekoeksbloem, een berk, de Gewone sering, de Groene hulst, het Romeins museum, klimop in de boom, de mutsert (houtstapel), het beukenbos, de adelaarsvaren en de Douglasspar. Verslaglegger pikt er een paar uit en vult nog wat aan. 

1. De beukengalmug: 
Rien vertelt: De beukengalmug is een tweevleugelige tamelijk grote vliegende mug die in Nederland en België voorkomt om op de bovenkant van beukenbladeren daar zijn eitjes te leggen. Deze mug veroorzaakt daar dan tot 12 millimeter hoge galletjes die 'tepelgalletjes' worden genoemd en lijken op sinaasappelpitjes. Het galletje biedt onderdak aan de witte galmuglarf. Als de gal in de herfst rijp is laat ze het blad los om op de grond te overwinteren. Na de winter, zo ongeveer eind maart, komt de verpopte larf naar buiten om het leven weer als galmug voort te zetten. De kleur van de galletjes zijn van groen naar bruinoranjerood. Nog even een definitie: 
Gallen zijn abnormale uitroeiingen op planten die ontstaan onder invloed van andere organismen, zoals galmuggen en galwespen, maar ook door kevers, vlinders, galmijten, aaltjes, schuimbeestjes, virussen, schimmels en zelfs andere planten (bijv. maretakken). Galmuggen komen in Nederland het meest voor; zo'n tweehonderd stuks.
Tepelgallen op beukenblad foto Leon Verbruggen
Tepelgalletjes van de beukengalmug op beukenblad. (Foto Leon Verbruggen)

2. Robinia (Robinia pseudoacacia):
Al wandelend over een heuse Brabantse dijk 'van Donk naar Donk' passeerden wij, links en rechts op en tegen de dijk, meerdere (volwassen) acacia's, zoals wij die veelal noemen. De 'zondagse' naam van deze boom is Robinia pseudoacacia waarvan de tweede naam zoveel betekent als 'lijkt op een acacia'. Lijkt, maar is het dus niet. Alle acacia's die we op de dijk zagen zijn robinia 's maar ook wel Valse- of Gewone acacia's worden genoemd, hetgeen dus in feite niet juist is. Er is dus ook een échte acacia? Ja, de Acacia dealbata. Dat is dus de enige échte acacia!
Hij, de robinia, is vanuit Amerika Nederland ingevoerd in 1638. Het is een geschikte boomsoort voor de bosbouw. Vooral op onvruchtbare grond. De robinia heeft een groot wortelgestel, houdt vochtige grond goed vast en daarom geschikt voor het vasthouden van hellingen en dijken. Maar dan moet de dijk wel vochtig zijn. Edoch, de dijk was gortdroog. Nu al! Wat dat betreft verwacht ik dit jaar een herhaling van 2018. De robinia geurt heerlijk als hij bloeit en is een prima boom voor bijen. De witte bloemen zien er ongeveer uit als de bloemtrossen van de Gouden regen. Het blad is 20 centimeter lang, oneven geveerd en heeft 9 tot 17 blaadjes. Het hout is zeer duurzaam, solide en sterk. Voor het afrasteren van weides, natuurterreinen of anderszins zijn robiniapalen zeer geschikt. Die palen zijn dan nooit mooi recht omdat de robinia(boom) tegenwoordig machinaal wordt gespleten. Ze gaan langer mee dan eiken palen. Zegt men. Van deze bomen kun je geen planken zagen, lees ik ergens. Hoe zit het dan met die woonkamermeubels van acaciahout die je tegenwoordig kunt aanschaffen? Die moeten dan wel van de echte acaciaboom zijn gemaakt. Want, schreef ik al eerder, die bestaat ook; de Zilveracacia, ofwel de Acacia dealbata. 
Robinia- (Acacia)
Duidelijke foto van een robiniaboomstam (re.) Foto Piet Brugman.

De robini's die wij zagen zijn onder meer goed te herkennen aan de schors van de stam, kruislings gegroefd, grof ribbelig, ruitvormig. De robinia of valse acacia moet u 'zoeken' in de buurt van de Valse Christusdoorn, de goudenregen en de hemelboom. Het zijn vlinderbloemigen en hebben peulvormige vruchten.
Als slot: 'Robinia' is vernoemd naar de fransman J. Robin (*1550 † 1629). Hij was een bekende hovenier aan het Franse hof. Ook was hij organisator van de botanische tuin der medische faculteit in Parijs. Hij nam de boom mee vanuit Virginia (VS) naar Parijs. Het eerste exemplaar werd door zijn zoon Vespasien (jongens en meisjesnaam) in Parijs geplant in 1635.

3. Dagkoekoeksbloem:                                                                                              
Wie kent hem niet? Ongeveer op de hele route kwamen wij deze plant tegen. Daar staat het gebied ook om bekend. Het is een tweejarige of vaste plant. Lees ik op internet. Dat komt vreemd op mij over. Je bent tweejarig of je bent een vaste plant. Denk ik dan. We gaan niet moeilijk doen. Maar het schijnt te kunnen.  Aan de buitenkant kun je het in ieder geval niet zien. 
De naam dagkoekoeksbloem verwijst naar het openstaan van de bloemen overdag. Misschien een beetje flauw? Nee, toch niet. Er bestaan nog meer koekoeksbloemen; de Echte koekoeksbloem, de Avondkoekoeksbloem en de Nachtkoekoeksbloem. Ze lijken allemaal op elkaar, maar toch net weer iets anders wat betreft kleur en 'openingstijden' van de bloemen. 
Zeker is dat de dagkoekoeksbloem een waardplant is, dat wil zeggen: een plant waarop een organisme of virus (insect, rups, spint, schimmel, bacterie, half parasitaire- of parasitaire plant) de bestanddelen vindt die voor zijn groei en vermeerdering nodig zijn. Voor 'waardplant' worden ook wel andere namen gebruikt; voederplant, nectarplant of gastheer.
6. echte koekoeksbloem
Dit is niet de dag- maar de Echte koekoeksbloem.
Mooie foto van afanja.com als je hem vergroot.

4. Sering: 
Seringenstruiken kom je in de vrije natuur niet of niet veel tegen. Wel zoals wij ze zagen op landgoed Haanwijk. Seringen zijn veelal struiken van 3 tot 4 meter hoog. Het is een struik, soms een boom, uit de olijffamilie. We hebben het dan over de 'in het wild' voorkomende seringenstruik, Syringa vulgaris, wat je mag vertalen in 'gewone sering'. In tuinen kom je allerlei gekweekte rassen tegen met bloemkleuren van wit tot  donkerpaars. Daar heb ik het hier niet over, maar mooi zijn ze wel. 
De Nederlandse naam is Wilde of Gewone sering. Deze sering bloeit van mei tot en met juli en laat dan lilablauwe bloemen zien. Het blad is eirond, 8 tot 12 centimeter lang en stug. 
Biologisch nut van de sering is voor verslaglegger (nog) niet duidelijk. Maar ik heb toch iets gevonden: 'De geur van de sering zou het voorjaar aankondigen', beweert iemand. Dat voelt bij de mens prettig aan en dat lijkt mij ook niet verkeerd.

Afbeeldingsresultaat voor foto wilde sering
Sering, (Seringa vulgaris) Foto van drachtplant.nl

5. Hulst (Ilex aquifolium):
Hulst is nou typisch zo'n boom, ook al meen je dat je niets van de natuur af weet, die nagenoeg iedereen wel kent. Wij kwamen er bij uit. Nori vertelt en verslaglegger vult nog wat aan.
Deze hulst is in loofbossen of landgoederen inheems. Als cultivar (gekweekt) wordt hij veel aangeplant in tuinen, parken en kerkhoven. Er zijn veel gekweekte soorten hulstbomen. Daarvoor moet u naar een tuincentrum. Werkelijk prachtige hulstbomen zijn er tegenwoordig in de handel. Kleur en vorm van blad en het model van de boom geeft bij aankoop veelal de doorslag. Boomkwekers houden in hun kwekerij mooie hulstsoorten apart om elk jaar, rondom kerstmis, voor de verkoop kersttakken te knippen. Alle soorten hulstbomen zijn goed te snoeien.

Terug naar onze groene hulst, Ilex aquifolium. Vroeger werd de steeneik aangeduid met 'ilex', tegenwoordig deze hulst. Daar zal men vast een goede reden voor hebben gehad. De bladeren van de hulst vertonen gelijkenis met de bladeren van de steeneik. 'Ilex' staat dus nu voor 'hulst'. 'Aquifolium' betekent 'blad met bladtanden die scherp en spits uitlopen'. 
De bladranden zijn gegolfd, tien centimeter lang en scherp getand. De bladeren in de kroon zijn over het algemeen zonder stekels; hoe hoger hoe veiliger. Hulst biedt allerlei dieren bescherming omdat de bladeren aan de onderkant van de boom stekelig zijn. De groene bladeren zijn taai en met een glanzende waslaag bedekt. Alhoewel hulst een groenblijvende boom of struik is, worden alle bladeren bij toerbeurt om de vier jaar afgeworpen en als het ware ververst. Daarom zie je onder hulstbomen het hele jaar door dood blad liggen. 
Hulst bloeit in kluwen, de bloemen zijn dan roomwit tot roze en zijn geurend. De vruchten zijn klein, eivormig en besachtig. Eerst zijn de bessen groen, in de late herfst oranje rood. Lijsters en kramsvogels eten de bessen. Het hout van de hulst is glad, hard, wit, zeer sterk en zwaar en is of was zeer geschikt om keukengereedschap en schaakstukken van te maken.

Rien neemt het gesprek over. Hij vertelt over het hulstdekselbekertje. Een zeer klein rond tot ovaal zwammetje, een paddenstoeltje dat eruit ziet als een bekertje. Komt algemeen voor, maar als je het niet weet, dan zie je het niet. Het is zichtbaar als een olijf- tot zwartbruine stip op afgevallen verdorde dode hulstbladeren. Een loepje is gewenst om de zwammetjes goed te kunnen bekijken, want die zijn maar 0,3 tot 0,5 millimeter groot/klein. Het hulstdekselbekertje is een waardespecifieke saprofyt. Dit laatste wil zeggen dat dit paddenstoeltje het dode hulstblad nodig heeft om het blad om te zetten in dood organisch materiaal, zeg maar te verteren en op te ruimen. Maar het hulstdekselbekertje moet volgend jaar ook weer zijn werk doen. Dit doet hij dan door het bladoppervlak van het hulstblad te doorbreken, een piepklein dekseltje te openen en vervolgens zijn sporen uit te stoten of uit te blazen dan wel eventueel weg te laten waaien. Kortom beide hebben elkander nodig. Verslaglegger ziet geen kans het duidelijker te omschrijven. 
Ik kom er achter dat er ook een klimopdekselbekertje en een laurierdekselbekertje bestaat. Hun  werkwijze zal wel ongeveer op dezelfde manier gaan.

Hulstdekselbeker- tje (foto Leaon Verbruggen)
Hulstblad met hulstdekselbekertjes (foto Leon Verbruggen)

6. Klimop: (Hedera helix)
Zo kwamen wij langs een rechte hoge boom waarvan de stam vol beklommen was met klimop. Direct kwam de vraag naar voren of dat nadelig is voor de boom. Meer nee dan ja. Het kwam eerder tijdens onze wandelingen ter sprake. Toen gaf ik het verslag de volgende aanvulling: 
Klimop, die ook wel gewone- of groene klimop wordt genoemd, dit ter onderscheiding van de vele cultivars, is sterk, groeit prima, is winterhard en daarom altijd groen van blad. De boom zelf heeft niet veel last van zijn metgezel. Dus wel enige last? Ja, dat kan. Wanneer de bos klimop in de top van de boom te zwaar wordt, want hij blijft groeien, kan dat vervelend zijn voor de hogere boom(takken). Daarnaast is het goed om te weten dat een volwassen klimop niet meer hecht, dus ook niet meer klimt. De klimop hoopt zich als het ware op boven in de boom. Ook hechten de bloeitakken niet. Hij, de klimop, parasiteert (op schadelijke wijze profiteren) namelijk niet op de boom. Klimop haalt met zijn eigen wortels water en voedsel uit de grond en niet via de hecht- of luchtwortels, wat veel gedacht wordt. 
Klimop klimt. Ja toch? Maar als klimop niets te klimmen heeft, dan kruipt hij. Tot hij de kans krijgt om te klimmen, bijvoorbeeld tegen een boomstam, een niet geïmpregneerde schutting of een ruwachtige muur. Recht omhoog. Maar als bodembedekker doet hij het ook goed!

Klimop in boom (Hedera helix)
Gewone of groene Klimop in boom. Schuilplaats voor vogels in de winter. Foto Piet Brugman

7. De kegel van de Douglasboom:
Nori raapt een kegel op van de douglaspar. Wij zien meerdere douglassparren staan. Mooie rechte hoge bosbomen die in Nederland zijn ingeburgerd. De kegels zijn in oudere hoge douglassen moeilijk te zien. Je moet ze dan op de grond zoeken In dit geval gaat het niet om de boom, maar om de kegel.
De kegel van de douglasboom is roodbruin en hangt altijd onderaan zijn takken. Daaraan is de douglas te herkennen. De kegel is 5 tot 15 centimeter lang met ver uitstekende naar de top wijzende drietandige schubben. Ondanks de naam 'spar' is er, wat de douglasspar betreft, weinig verwantschap met echte sparren. Bij zilverdennen, de Abiëssen, (bijv. de Nordman-zilverden) staan de kegels rechtop, bij sparren, de Picea's, (bijv. de Servische spar) hangen de oudere kegels. De kegels van de dennen, de Pinussen, (bijv. de Grove den) zitten twee aan twee of in groepjes aan kromme steeltjes. De kegels van deze verschillende soorten dennen vallen op een bepaald moment af. Die kegels noemen we dennenappels en kunnen we soms massaal aantreffen onder de Grove den. Andere soorten dennenappels treffen we aan onder andere dennensoorten. Veelal in mooie decoratieve groottes. Hieronder een duidelijke foto van douglaskegels die er ongeschonden uitzien.

Douglasspar  kegels
Kegels douglasspar. De drietandige schubben wijzen naar de top (omlaag) van de kegel.

8 De Adelaarsvaren:
We kregen het er over waar de 'adelaar' van adelaarsvaren vandaan komt. Maar eerst even wat meer over deze in Nederland voorkomende grootste varen. Boven de grond zie je bij deze varen één blad op één stengel. Zij staan dus allemaal apart, maar zijn toch niet alleen. Ondergronds bevindt zich één grote vertakte wortelstok waaruit elk voorjaar weer veel nieuwe bladeren tevoorschijn komen. Zo'n wortelstok kan jaren oud worden. De bladeren kunnen wel manshoog of hoger worden. Afhankelijk van nattere grond. Het blad van de adelaarsvaren is 3 tot 4 maal geveerd. De bladeren van de varens vormen een dik verendek dat ondoordringbaar lijkt. Daarom gaan ook kleinere dieren onder deze planten beschutting zoeken bij slecht weer. In de herfst sterft de varen bovengronds af om te gaan rusten en nieuwe krachten op te doen voor het volgend voorjaar.
Als je de stengel van de adelaarsvaren helemaal onderaan door- of afsnijdt, dan doet de vorm je met enige verbeelding denken aan een dubbelkoppige adelaar of arend met opengevouwen vleugels uit de Heraldiek. Daar komt dus de naam vandaan. Beweert men. Toch lijkt het me leuk om het volgende te weten. De wetenschappelijke naam voor de adelaarsvaren is Pteridium aquilinum. 'Pteris' betekent 'varen', en 'aquilinium' 'in een of ander opzicht gelijkenis vertonend met een adelaar". Het kan niet anders of hier moet de naam adelaarsvaren vandaan komen.

Dubbelkoppige adelaar in St. Petersburg

Er is nog meer ter melden. Maar het verslag is lang genoeg. Verslaglegger wil ook nog wat bewaren voor de volgende keer. Daarom eindigt hier het verslag van de zevende natuurwandeling 2019.
Het hiervoor beschrevene is veelal van horen zeggen, ook uit boeken, tijdschriften en publicaties maar ook via internet. Het is maar dat u het weet. Verslaglegger heeft weer van alles geleerd, u ook?

Sint-Michielsgestel, juli 2019
p.a.brugman@gmail.com
www.brugmanpraat.typepad.com


<SCRIPT SRC="//secure.adnxs.com/ttj?id=5226894&cb=[CACHEBUSTER]&referrer=mooigestel.nl&pubclick=[INSERT_CLICK_TAG]&postcode=527,528,529" TYPE="text/javascript"></SCRIPT>
Meer berichten
<SCRIPT SRC="//secure.adnxs.com/ttj?id=&cb=[CACHEBUSTER]&referrer=mooigestel.nl&pubclick=[INSERT_CLICK_TAG]&postcode=527,528,529" TYPE="text/javascript"></SCRIPT>
<SCRIPT SRC="//secure.adnxs.com/ttj?id=5226896&size=160x600&promo_sizes=120x600&cb=[CACHEBUSTER]&promo_alignment=center&referrer=mooigestel.nl&pubclick=[INSERT_CLICK_TAG]&postcode=527,528,529" TYPE="text/javascript"></SCRIPT>
<SCRIPT SRC="//secure.adnxs.com/ttj?id=9926681&size=160x600&promo_sizes=120x600&cb=[CACHEBUSTER]&promo_alignment=center&referrer=mooigestel.nl&pubclick=[INSERT_CLICK_TAG]&postcode=527,528,529" TYPE="text/javascript"></SCRIPT>
 
<SCRIPT SRC="//secure.adnxs.com/ttj?id=6038721&cb=[CACHEBUSTER]&referrer=mooigestel.nl&pubclick=[INSERT_CLICK_TAG]&postcode=527,528,529" TYPE="text/javascript"></SCRIPT>
<SCRIPT SRC="//secure.adnxs.com/ttj?id=9926682&cb=[CACHEBUSTER]&referrer=mooigestel.nl&pubclick=[INSERT_CLICK_TAG]&postcode=527,528,529" TYPE="text/javascript"></SCRIPT>
<SCRIPT SRC="//secure.adnxs.com/ttj?id=10033650&cb=[CACHEBUSTER]&referrer=mooigestel.nl&pubclick=[INSERT_CLICK_TAG]&postcode=527,528,529" TYPE="text/javascript"></SCRIPT>